طبس، عروس کویر ایران

0

طبس یکی از شهرهای قدیمی و زیبای ایران است که به دلیل برخورداری از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی بی‌نظیر یکی از بهترین مقصدهای گردشگری است.

شهر طَبَس (تبس)، نخستین شهر پهناور ایران است که بیشتر مورخان قدمت آن را به دوره هخامنشیان نسبت می‌دهند. البته با وجود مستندات که نشان از مربوط بودن آن به دوره پیش از اسلام و دوره ساسانی است (از زمان بازماندگان سامانیان تا دوره صفوی و ازبک ها این شهرستان مورد حمله و تاخ و تاز اقوام مختلف و طوایف گوناگون قرار گرفته است)، باستان‌شناسان تاکنون موفق به شناسایی هیچ اثری متعلق به این دوره در شهر طبس نشده‌اند.

طبس

با این وجود طبس به دلیل وجود جاذبه‌های طبیعی و تاریخی متعدد مانند بارگاه امامزاده حسین‌بن موسی‌کاظم، برادر امام رضا(ع)، باغ گلشن، مزار شیخ ابونصر ایروانی، روستای ییلاقی ازمیغان، سد کریت با قدمتی در حدود ۸۰۰ سال، طاق مشهور به شاه‌عباس، چشمه‌های آب گرم در کنار معادن ذغال سنگ یکی از خاص‌ترین و غنی‌ترین مناطق کشور است. پلیکان و نخل خرما از جمله نمادهای مشهور طبس هستند.

طبس

موقعیت جغرافیایی شهر طبس

طبس در شمال شرق استان یزد، در مدار ۳۳ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و نصف‌النهار ۵۶ درجه و ۵۵ دقیقه شرقی، قرار دارد و اطراف آن را شهرستان‌های بردسکن و شاهرود از شمال، فردوس و بیرجند از شرق، استان کرمان از جنوب، و شهرستان‌های نایین، اردکان و بافق از غرب و جنوب غربی احاطه کرده‌اند. البته این شهر پیشتر جزئی از استان یزد بود که در سال ۱۳۹۱ به استان خراسان جنوبی ملحق شد. ارتفاع شهر طبس از سطح دریا حدود ۶۹۰ متر است.

نام طبس

طبس

طبس از ترکیب دو واژه ” تب ” و ” بس ” به معنی تب بس ایجاد شده و به مرور زمان، طبس نام گرفته است. البته بنا به برخی از گفته‌ها نام آنجا «تب بس» بوده است؛ تب در فارسی به معنی حرارت و داغی است، یعنی بسی داغ. همچنین، عده‌ای نیز نام آن را به زبان سلوکیان مرتبط دانسته‌اند. ناصر خسرو در سفرنامه‌اش این شهر را طبس گیلکی خوانده است.

ویژگی‌های اقلیمی و جغرافیایی طبس

طبس

این شهر در منطقه‌ای با آب و هوای بیابانی واقع شده‌ است. در شرق شهر طبس رشته‌کوه بلندی به نام رشته کوه شتری قرار گرفته که ضلع شرقی چاله بزرگ طبس را تشکیل می‌دهد. معادن غنی ذغال سنگ این شهرستان حاکی از وجود جنگل‌های انبوه و دریاچه‌های بزرگ در گذشته‌های دور در این منطقه می‌باشد. این معادن، طبس را در ردیف یکی از غنی‌ترین مناطق کشور به لحاظ ثروت ملی قرار داده‌ است.

طبس

آب طبس از یک‌پارچه شدن چشمه‌های پرشماری تأمین می‌شود که از راه یک قنات به این شهر آورده می‌شوند و در جایی به نام «فره‌ونگ» از زیر زمین بیرون می‌آیند. این آب در راه خود به خاطر شیب طبیعی زمین چند آسیاب را نیز به راه می‌اندازد. این آب در قدیم پس از آبیاری و گذر از باغ گلشن، وارد شهر شده و باغ‌های و محله‌ها را آبیاری و آب‌انبارها را پر از آب می‌کرد.

طبس

دور بودن شهر طبس از شهرهای حاصل‌خیز و سختی راه کویر، جابه‌جایی هر گونه کالای فاسدشدنی به طبس را ناممکن می‌کرد و بنابراین مردم طبس میوه و سبزی خود را در محل تولید می‌کردند. فرآورده‌های صادراتی این شهر را نیز فراورده‌های خشک و فاسدنشدنی مانند گندم و غله تشکیل می‌داد. در برخی نقاط پیرامون طبس حتی برنج نیز به عمل می‌آید و برنج‌زارهایی هم دارد.

010

طبس در سال ۲۹ تا ۳۰ قمری به‌ دست عرب‌ها اشغال شد و تاریخ‌نگاران سده‌های آغازین اسلامی همواره از آن به‌عنوان جایی که درختان نخل و مرکبات دارد یاد کرده‌اند. بر اساس مستنداتی که هرودوت تاریخ‌نویس، ارائه کرده و به نقل از جلد اول کتاب سرزمین خورشید ترجمه استاد ذبیح الله منصوری، «میت ری داتس» از جمله موبدان زرتشیتی بوده که در طبس می‌زیسته و به‌عنوان ناپدری کورش کبیر وی را در همین منطقه تا سن شانزده سالگی تربیت و بزرگ کرد.

طبس

طبس (تببس) در دوره نهضت اسماعیلیان یکی از مراکز مهم اسماعیلیان خراسان بود. از نوشته‌های سفرنامه‌نویسان این‌گونه برمی‌آید که باغ‌های طبس به جز قلعه‌باغ و باغ کلج قدمتی بیش از دوره افشاریان ندارند. خیابان گلشن در پایان دوره زندیان و هنگامی که لطفعلی خان زند به طبس می‌آید و به پیشنهاد او تأسیس شد.

از گذشته تا امروز طبس همواره به عنوان پل ارتباطی شرق ـ شمال‌شرق با غرب بوده. از راه ارتباطی مهم و استراتژیک پارت و هگمتانه و شوش و بین‌النهرین به پاسارگاد که از طبس می‌گذشته گرفته تا امروز که با نگاهی گذرا به نقشه‌ی راه‌های ایران به این مهم پی می‌بریم.

زلزله طبس

طبس

در شهریور سال ۱۳۵۷، زمین‌لرزه‌ای به شدت ۷٫۸ ریشتر طبس و روستاهای مجاور آن را ویران کرد. این زمین‌لرزه که یکی از بزرگ‌ترین زمین‌لرزه‌های دهه اخیر در ایران بوده‌ است، حدود ۱۵٬۰۰۰ کشته به جای گذاشت. طبس تا قبل از زمین لرزه سال ۱۳۵۷ جز مناطق با خطر نسبی متوسط پهنه‌بندی شده بود. تحقیقات و پژوهش‌های ریخت زمین‌شناسی و نو زمین‌ساختی نشان می‌دهد طبس به دلیل وضعیت خاص زمین‌شناسی مستعد زلزله‌هایی با قدرت بالا بوده، ولی ابزارهای موجود در گذشته توان شناسایی این پتانسیل را نداشته است.

طبس

دکتر محمد آریامنش زلزله‌شناس، که خود از بازماندگان همین زمین لرزه است، معتقد است تا قبل از زلزله سال ۱۳۵۷ حداقل سه زمین لرزه بزرگ در این منطقه روی داده است. وی طی سالیان متوالی پژوهش‌های مختلفی را در زمینه وضعیت لرزه‌خیزی و زلزله‌شناسی و چشمه‌های لرزه‌زا در طبس ارائه داده است.

منبع: کجارو

نظرات مسدود است.